Herstellen, bewaren en doorgeven van textiele kennis is een vorm van zacht activisme: een alledaagse praktijk van culturele uitwisseling, een gender relevante en politieke daad die ingaat tegen een economie van wegwerpproductie en markteconomie.

In een versleten kain van mijn grootmoeder ontdekte ik heel klein herstelwerk. Gedaan met een gele en groene draad, het patroon volgend van de stof. Deze kain is oud en heeft mijn oma meegenomen tijdens de migratie van voormalig Nederlands-Indië naar Nederland. Ik kan haar nog zien staan in haar keuken in deze vrolijk gekleurde – geel – groen – roze geprinte kain in bloemmotief. Het is een ‘werkkain’, zij droeg deze in haar huis. In de stof zitten overal gaatjes, de stof is versleten. Geen geld om stof te kopen of nieuwe kleding. In die tijd – jaren 50 – was veel kleding die zij droeg gekregen van anderen. Er waren nauwelijks kains, sarong of tenuns te koop. Veel spullen waren achtergelaten.

Herstellen van meegenomen kleding was essentieel, bewaren, zorgvuldig dragen, hergebruiken en vermaken. Nu kunnen we deze handelingen ook zien als duurzaam en circulair. In de wegwerkindustrie, met enorme hoeveelheden reststromen van textiel, kunnen we veel meer recyclen, repareren en hergebruiken. Juist wat onze oma’s en onze moeders ons leerden moeten we meer erkenning geven, onderzoeken welke technieken en gebruikten zij nog meer uitvoerden om zo tot nieuwe duurzame gebruiken te komen.

Micro-economie

Tegelijkertijd is weven nog steeds een belangrijke bron van inkomsten voor met name vrouwen. In 2023 leerden wij Fin Watumlawar en haar dochter Helen (RiP 2024) kennen. Zij zijn van oorsprong Tanimbarees en wonen in het dorp Tawiri op Ambon. De man van Fin richtte coöperatie Ralsasam op. Een collectief om te zorgen voor het behoud van dit ambacht onder andere door promotie en verkoop van de stoffen. Dus als je naar Ambon gaat, ga dan langs en ondersteun de vrouwen die aan de tenun ikat werken door hun weefsels te kopen. Daarmee zorgen we voor economische onafhankelijkheid, waardering en behoud van het textiele werk.

Gender en kunst

In de kunst is textielwerk lang beschouwd als vrouwelijk handnijverheid, als iets wat thuishoort in het huiselijk domein en niet naar buiten gaat. Hierin komen twee belangrijke miskenningen bij elkaar. Het vrouwelijke en het huiselijke. Door de eeuwen heen zijn vrouwen, binnen het westers begrip van kunst, onzichtbaar. Als gevolg van systemische uitsluiting, maatschappelijke rolpatronen en institutioneel discriminatie. Nederlandse musea zijn met een inhaalslag bezig, maar slechts een klein deel van zichtbare en aangekochte kunst is van vrouwen. Daarnaast is het werken met textiel verbonden aan het vrouwelijke en het huiselijke. Binnen de kunstwereld heeft het werken met textiel altijd onder aan de kunstladder gestaan.